• Μια μικρή περίληψη από τη συζήτηση που έγινε στο σχολείο στις 31/08 με τους νέους γονείς με θέμα… τι άλλο;

    Άγχος αποχωρισμού και προσκόλληση

    Δύο έννοιες υπό συζήτηση: ‘άγχος αποχωρισμού και ‘προσκόλληση’. Η ‘εξάρτηση’ και η ‘αρχή της αυτονόμησης τους’

     

    Παιδί:       – Εγώ που τώρα μεγαλώνω , μπορώ να φύγω;;

    Μητερά:  – Εσύ που τώρα μεγαλώνεις, εγώ… μπορώ να σε αφήσω…;;

     

    O παραπάνω διάλογος είναι ένας «φανταστικός» διάλογος που μάλλον μας ακολουθεί σε όλη μας τη ζωή και που καθορίζει την αυτονομία μας και την ασφάλεια μας, δηλαδή την συναισθηματική μας ωριμότητα και την συναισθηματική μας πραγματικότητα, την κατάσταση δηλαδή που θα μπορούσε να αντιμετωπίζουμε κάθε νέα αλλαγή στην ζωή μας και που θα μπορούμε να προσαρμοζόμαστε στις καινούργιες ανάγκες που θα δημιουργούνται και θα μας ζητούν να ανταπεξέλθουμε.

    Η σημαντική παράμετρος κάθε συναισθηματικής αλλαγής είναι η «συναισθηματική πραγματικότητα» της μητέρας καταρχήν και του πατέρα κατά δεύτερον. Ένας αντίστοιχος «φανταστικός» διάλογος θα μπορούσε να ήταν:

    Παιδί:   – Όταν σε βλέπω να τρομάζεις ή να φοβάσαι δε μπορώ να σκεφτώ…! Θέλω να είμαι κοντά σου…!

    Μητέρα: – Μάλλον είναι πιο εύκολο για μένα να τρομάζω και να φοβάμαι από το να σκέφτομαι…! Σε θέλω κοντά μου…!!

    Δύο έννοιες που διαπραγματεύονται τις παραπάνω θέσεις είναι δύο θεμελειώδεις λειτουργίες στη σχέση παιδιού και μητέρας: το ‘αγχος αποχωρισμού’ και η ΄προσκόλληση’.  

     

    Α) Άγχος αποχωρισμού

    Το άγχος αποχωρισμού είναι μια φυσιολογική αναπτυξιακή διαδικασία και είναι η συχνότερη μορφή άγχους του παιδιού (στην παιδική ηλικία). Εμφανίζεται περίπου στην ηλικία των 7-8 μηνών, κορυφώνεται μεταξύ 13ου-24ου μήνα, και στην συνέχεια αρχίζει να φθίνει. Θεωρείται μία φυσιολογική αντίδραση μέχρι την ηλικία των τριών ετών.

    Η εξάρτηση του βρέφους από την μητέρα στηρίζεται στο ένστικτο της επιβίωσης.

    Το άγχος αποχωρισμού:

    • Σηματοδοτεί την αναγνώριση των προσώπων και τη δυνατότητα σύναψης σχέσεων μαζί τους.
    • Φεύγει και μειώνεται σταδιακά με το μεγάλωμα, καθώς το παιδί αποκτά τη βεβαιότητα ότι, και όταν η μητέρα φεύγει προσωρινά, δεν χάνεται, αλλά υπάρχει και θα ξαναγυρίσει!!!
    • Το παιδί καλλιεργεί την ικανότητα να κρατήσει την εικόνα της στη σκέψη του!!
    • Και ξαναφουντώνει, όταν το παιδί ή όλη η οικογένεια περνάει κάποιες δύσκολες καταστάσεις.

    Οι πιο δύσκολες εποχές για να αποχωριστεί ένα παιδί τους γονείς του (ιδιαίτερα τη μητέρα) είναι:

    • Το δεύτερο 6μηνο ζωής του παιδιού, όταν εμφανίζεται το λεγόμενο «άγχος των ξένων».
    • Το τέλος του 2ου χρόνου, όταν το παιδί διανύει τη λεγόμενη «περίοδο επαναπροσέγγισης».

    Αιτίες του άγχους αποχωρισμού είναι:

    • Οι Ψυχοκοινωνικοί Παράγοντες, όπου τα παιδιά είναι ανώριμα και συναισθηματικά εξαρτημένα από τη μητρική φιγούρα, είναι ιδιαίτερα επιρρεπή στο να αναπτύξουν άγχος κατά τον αποχωρισμό. Υπάρχει ένας δυσανάλογος φόβος για την «απώλεια» της μητέρας.
    • Η συμπεριφορά των γονιών. Ο τρόπος που συνδιαλέγεται συναισθηματικά με το παιδί τους (π.χ.: φοβικός) και ο τύπος του γονεϊκού χαρακτήρας τους (π.χ.: υπερπροστατευτική). Η υπερβολική λειτουργία των παραπάνω τύπων συμβάλουν να αναπτυχθεί και να εξελιχθεί το άγχος αποχωρισμού σε διαταραχή.
    • Κάποιοι γενετικοί παράγοντες. Οικογενειακές μελέτες έδειξαν ότι παιδιά των ενηλίκων,οι οποίοι εμφανίζουν διαταραχές άγχους , έχουν μεγαλύτερη προδιάθεση για να αναπτύξουν στην παιδική ηλικία άγχους αποχωρισμού.

    Πολλές φορές ο αποχωρισμός είναι δυσκολότερος από την μητέρα από ότι απο το παιδί, εξαιτίας των ενοχών που ενδεχομένως νιώθει για την «εγκατάλειψη» του στο παιδικό σταθμό, εξαιτίας του άγχους της αν θα ανταποκριθεί στις απαιτήσεις του σχολείου, αν θα κάνει φίλους, αν οι δασκάλες του θα το αγαπούν και θα το προσέχουν. Ακόμα και “εξαιτίας μιας θλίψης της η οποία μπορεί να πηγάζει από το γεγονός της απομάκρυνσης του παιδιού από κοντά της” (Hebert, 1998).

    Η επιτυχής προσαρμογή του παιδιού στον παιδικό σταθμό εξαρτάται άμεσα από την στάση των γονέων και συνδέεται με το γονεϊκό άγχος (Hebert, 1998).

    Τα παιδιά διαβάζουν τα πρόσωπα και την στάση του σώματος. Η αμφιβολία και η ανησυχία προκαλεί φόβο και ανασφάλεια και θα δυσκολέψει την προσαρμογή.

    ….και να θυμάστε: “Κάθε αποχωρισμός και κάθε περίοδος μοναξιάς ακολουθείται από την τρυφερή στιγμή της αντάμωσης”.

    Β) Προσκόλληση

    Ο όρος ‘προσκόλληση’ αναφέρεται στο συναισθηματικό δεσμό που αναπτύσσεται ανάμεσα στο βρέφος και την μητέρα ή το άτομο που το φροντίζει μέχρι και περίπου τα δύο του χρόνια.

    Η προσκόλληση που ανπτύσσεται καθιστά δυνατή την «εγγύτητα» που απαιτείται για την επιβίωση του μωρού. Ο αποχωρισμός από το άτομο προσκόλλησης, συνήθως ενεργοποιεί συμπεριφορές, όπως κλάμα, φωνές και κρίσεις οργής ώστε να διασφαλιστεί αυτή η «εγγύτητα». Ωστόσο όταν αυτή αποκαθίσταται οι συμπεριφορές αυτές τυπικά αποχωρούν (Ainsworth).

    Η ανάγκη για «εγγύτητα» εν μέρει αντισταθμίζεται από την ανάγκη για εξερεύνηση του κόσμου καθώς τα μωρά σταδιακά ανεξαρτοποιούνται. Ο γονιός λοιπόν και κυρίως η μητέρα εκλαμβάνεται από το μωρό ως μια «ασφαλής βάση» από την οποία μπορεί να εξασφαλίσει το περιβάλλον αλλά και στην οποία επιστρέφει για φροντίδα και σιγουριά.

    Έτσι διαμορφώνουν εσωτερικά νοερά μοντέλα των καθημερινών τους αλληλεπιδράσεων με τα άτομα που τα φροντίζουν. Η ποιότητα αυτών των αρχικών αλληλεπιδράσεων θα επηρεάσουν την μελλοντικη, γνωστική, συναισθηματική και κοινωνική ανάπτυξη τους (Bowlby).

    Ανάλογα με την φροντίδα που λαμβάνουν τα βρέφη μπορούν να εκδηλώσουν διαφορετικούς τύπους προσκόλλησης.

    Τύποι προσκόλλησης (Ainsworth):

    • Η ασφαλής προσκόλληση: χαρακτηρίζεται από αμοιβαία αλληλεπίδραση και μοίρασμα μεταξύ γονιών και του βρέφους. Ο γονιός σταθερά ανταποκρίνεται και είναι ευαίσθητος στις ανάγκες του βρέφους προωθώντας συναισθήματα ασφάλειας, αυτονομίας και αυτο-ρύθμισης.
    • Η αποφευκτική προσκόλληση: όπου ο γονιός εμφανίζεται ως αμελής ή ασυνεπής και το βρέφος μαθαίνει να αμύνεται απέναντι σε αυτή τη συνθήκη, επιδεικνύοντας λίγο συναίσθημα στην επαφή αλλά και στον αποχωρισμό και αποφεύγοντας τον γονιό στην επανένωση.
    • Η αμφιθυμική προσκόλληση: Ο γονιός επιδεικνύει ένα ασυνεπές και απρόβλεπτο μοντέλο επικοινωνίας όντας κάποιες φορές παρεμβατικός και άλλες υπεύθυνος, αφήνοντας το βρέφος να αισθάνεται απορρυθμισμένο και αγχωμένο, να επιζητά συνεχώς την γονεϊκή προσοχή και να αισθάνεται απογοητεύμενο όταν δεν την λαμβάνει, να την επιθυμεί αλλά και να την φοβάται.
    • Η αποδιοργανωμένη προσκόλληση: Ο γονιός αποτελεί πηγή φόβου και άγχους οδηγώντας το βρέφος σε μια κατάσταση αβεβαιότητας και τρόμου.

    Ως γονείς πρέπει να είμαστε ευαίσθητοι απέναντι στα μηνύματα και στις συναισθηματικές ανάγκες του κάθε ξεχωριστού παιδιού και να μην το ωθούμε προς την αυτονομία γρηγορότερα από όσο αντέχει.

    Αν το παιδί νιώσει εμπιστοσύνη για την δική μας προβλεψιμότητα, προσβασιμότητα και αγάπη τότε θα μπορεί να δημιουργεί ανάλογες σχέσεις εμπιστοσύνης στην μετέπειτα ζωή του.

    …κάποιες συμβουλές…κατά τον αποχωρισμό…

    • Αποχαιρετάμε με σταθερούς τρόπους και θυμίζουμε ότι θα επιστρέψουμε.
    • Δεν λέμε ψέματα για να φύγουμε (φυγή).
    • Στους σύντομους αποχωρισμούς απαντούμε με τρόπους διαβεβαίωσης. Το παιδί διαπιστώνει και ησυχάζει.
    • Να αποφεύονται οι παρατεταμενοί αποχωρισμοί και αν αυτό είναι αναπόφευκτο, τότε είναι σημαντικό για το παιδί να βρίσκεται σε έναν οικείο χώρο και ασφαλή συναισθηματικά.

    …αντί επιλόγου…

    Παιδί:  – … Λοιπόν Γονιέ μου… μην ξεχνάς … είμαι το παιδί των ονείρων σου, της φαντασίας, της επιθυμίας σου και της ανάγκης σου… Μα πάνω απ’όλα είμαι το παιδί της πραγματικότητας σου και της πραγματικότητας μου… Γι’αυτό δέξου με γι’αυτό που είμαι. Σαν πραγματικό και μοναδικό… Κι άφησε  με,  να διαλέξω ΕΓΩ το «ΔΙΠΛΑ ΣΟΥ»…

    Μητέρα:    – Θα προσπαθήσουμε… Γιατί «πραγματικά» σε αγαπάμε, θα σε φροντίζουμε και θα απαντάμε στις δικιές σου ανάγκες και όχι στις δικές μας!!!

     

    Σπύρος Τζιβάρας

    Κλινικός Κοινωνικός Λειτουργός

    Ψυχοδυναμικός Θεραπευτής Οικογένειας και Ζεύγους

     

Προτάσεις για το Σαββατοκύριακο 10-11/09Προτάσεις για το Σαββατοκύριακο 17-18/09
Ημερολόγιο
< 2019 >
June
MoTuWeThFrSaSu
     12
3456789
10111213141516
17181920212223
24252627282930
Αρχείο Νέων